HẠT BỤI TRÊN ĐÔI GIÀY BÓNG

Anh là một người đàn ông thành đạt. Anh đi chiếc xe đắt tiền, ở căn nhà có tường kính nhìn xuống cả thành phố. Bước chân lúc nào cũng vội, giọng nói lúc nào cũng mang một chút kẻ cả. Anh có thói quen nhìn người nghèo hơn mình bằng nửa ánh mắt.

Buổi sáng hôm ấy, trước tòa nhà văn phòng, một ông lão bán vé số đứng chênh vênh bên bậc thềm, nón sờn, đôi dép mòn như mảnh đời. Ông khẽ chìa xấp vé số và nói trong run run:
— Cậu mua giúp tôi tờ vé số, hôm nay bán ế quá…

Anh liếc xuống, nơi bàn tay khô gầy kia dính đất bụi. Anh cau mày như thể bụi đó có thể làm bẩn đôi giày bóng loáng của mình.
— Ông tránh sang một bên cho người ta đi. Đừng cản đường.
Giọng anh lạnh, sắc như lưỡi dao. Ông lão cười gượng, khẽ cúi đầu. Xấp vé số rơi xuống bậc thềm, loang lổ trong ánh nắng mỏng.
Người bảo vệ chứng kiến, nói nhỏ:
— Cậu ơi, đời mà, ai cũng có lúc cần người khác…
Anh bực dọc:
— Tôi không cần ai cả.
Rồi anh bước nhanh, đôi giày lướt qua tờ vé số dập nát.

Một năm sau, thị trường sụp đổ. Anh thua lỗ, bị đối tác quay lưng, bạn bè rời bỏ. Ngôi nhà kính phải bán, chiếc xe sang cũng đi theo cùng nợ nần. Anh xuống xe buýt, tay ôm vài bộ quần áo còn sót lại trong chiếc ba lô cũ.
Ngày đầu tiên đi xin việc mới, trời đổ mưa mỏng như khói. Anh đứng nép bên hiên, áo ướt sũng, bụng đói rỗng. Một người đi ngang, ăn vận chỉnh tề, ánh mắt lạnh nhạt. Anh đưa tay và hỏi:
— Ông có thể chỉ giúp tôi địa chỉ công ty trên tấm giấy này không?
Người kia liếc anh một cái — đúng cái ánh nhìn năm nào anh đã dùng với người khác.
— Tôi đang bận. Tự lo đi.
Rồi quay lưng.
Trong khoảnh khắc ấy, anh như nghe một tiếng vọng xa xôi dội về:
“Đừng cản đường.”
Câu nói cũ chạm vào anh như chiếc kim lạnh.
Anh ngồi xuống bậc thềm, gió thổi qua, mang theo mùi khói xe và mùi của sự cô độc.

Ở góc phố đối diện, có một ông lão bán vé số khác. Ông che xấp vé số dưới tà áo mưa, tay cầm cây dù run run. Ông nhìn anh — ánh mắt hiền, không xét đoán, không khinh miệt.
Ông tiến lại:
— Cậu… có cần giúp gì không?
Anh im lặng. Họ không quen nhau. Nhưng giọng nói ấy chứa một thứ mà cả đời anh không để ý: tình người.
Ông lão chỉ đường, rồi móc trong túi ra ổ bánh mì đã cắn dở:
— Tôi chia cậu một nửa. Nhiều khi, nửa ổ bánh cũng đủ cứu một buổi chiều.
Anh cầm lấy, ngón tay run khẽ. Anh cúi đầu thật thấp — lần đầu tiên trong nhiều năm.

Hôm ấy, anh không xin được việc. Nhưng tối về, anh thấy mình đã tìm được thứ khác: một chiếc gương soi vào chính bản thân.
Anh đi bộ trở lại con đường cũ, đứng trước tòa nhà năm xưa. Mọi thứ vẫn như trước, chỉ khác một điều: trong ánh kính, anh không còn là kẻ đứng trên cao nữa — mà là một hạt bụi trong dòng người.
Ngay tại bậc thềm, có một người phụ nữ khom lưng nhặt bịch rác bị gió thổi tung. Tự nhiên, anh tiến lại giúp cô, chẳng suy nghĩ.
Cô mỉm cười:
— Cảm ơn anh. Việc nhỏ thôi, mà nhiều người đi ngang không buồn cúi xuống.
Anh nhìn đôi tay mình dính bụi.
Ngày trước, anh sợ bụi. Giờ đây, anh hiểu:
Có những hạt bụi làm bẩn giày… nhưng lại lau sạch trái tim.

Từ đó, anh sống khác. Anh vẫn cố gắng vươn lên, nhưng không còn coi ai là thấp hơn mình. Anh hiểu rằng sự kiêu ngạo giống như căn nhà kính — tưởng trong suốt và cao sang, nhưng chỉ cần một hòn sỏi nhỏ là vỡ vụn.
Còn lòng nhân ái thì giống đất — mộc mạc, khiêm nhường, nhưng nuôi lớn mọi điều tốt đẹp.
Một buổi sáng, khi anh đã có việc làm mới, anh gặp lại một ông lão bán vé số trước cổng công viên. Không biết đó có phải là ông lão năm xưa hay không — khuôn mặt già đều giống nhau trong gió.
Anh mua trọn xấp vé số, không phải vì giàu, mà vì anh muốn trả ơn đời theo cách nhỏ bé nhất.
Ông lão nói, chậm rãi:
— Trên đời, con người hơn nhau không phải ở đôi giày… mà ở cách họ cúi xuống khi thấy một người khác cần được đỡ lên.
Anh mỉm cười.
Và kể từ hôm ấy, anh không còn nói: “Tôi không cần ai cả.”
Anh học cách nói: “Tôi cũng chỉ là một con người giữa những con người.

Tác Giả: Trần Minh Hồng